Petrol sadece bir enerji hammaddesi değildir.
Enerji değer zincirinin her halkasında var olmak her halkasının kârından pay almak her halkasında iş yapmak ülkemizin enerji ithalatının mali yükünü azaltacak ve sürdürülebilir bir üretim ve kalkınma sağlayacaktır.
Hiç merak ettiniz mi 1 varil ham petrolden neler üretiliyor? Ne kadar ham petrol tüketiyoruz? Tükettiğimiz ham petrolün ne kadarını ithal ediyoruz? Ne kadarını kendimiz üretiyoruz? Ham petrolden kaç değişik ürün elde edilir ve bunların kullanım alanları nedir? Enerjiye olan bağımlılığımızın bize faturası nedir ve bunu azaltma yöntemleri nelerdir? Hadi gelin bilgi çağında cevaplarını kolaylıkla bulabileceğimiz bu rakamları başka bir bakış açısı ile değerlendirelim ve enerji değer zincirini daha iyi kavrayalım.
Enerji değer zinciri algılandığının aksine sadece elektrik üretim ve satışından oluşmamaktadır. Enerji değer zinciri elektrik üretebilmek için gerekli olan stratejik ham maddenin aranması, bulunması ve üretilmesi dediğimiz, arama üretim fazı ile başlamaktadır. Bu faz upstream (üstzincir) olarak tanımlanmaktadır. Stratejik ham madde olmasının önemi sürdürülebilir olmasından gelmektedir.

Daha önceki yazılarımda da değindiğim gibi sürdürülebilir kelimesine daha çok çevresel faktörler yüklenirken, ben bu kelimeye sürekli, güvenilir ve düzenli anlamlarını yüklüyorum. Çünkü her ne kadar güneş ve rüzgar enerjisinden faydalanmak zorunda olsak da, değişen iklim koşulları ve enerji ihtiyacı olduğunda oluşmama riski olan iklim koşulları nedeni ile her ikisi de stratejik ve sürdürülebilir değildir. Stratejik ham maddeler başka bir bölgeden elde edilip taşınarak kullanım alanına getirilebilir. Bu taşıma dönemine midstream (ortazincir) denilmektedir. Aranmış, üretilmiş ve taşınmış yakıtlar, kullanım şekline göre rafine edilmesi, LNG yapılması ve akaryakıt istasyonlarında son kullanıcıya ulaştırılması fazı da downstream (altzincir) olarak adlandırmaktadır. En son aşamada ise bu yakıtlardan ihtiyacımız olan elektrik enerjisi üretilmesi sürecine ise power generatio(enerji üretimi) denilmektedir. Başka bir deyişle elektrik üretimi enerji değer zincirinin son halkasıdır. Ve son halka olması hasebiyle de kendinden önceki halkalara bağımlıdır. Yani önceki halkalardaki fiyat değişimleri mutlaka son halkaya yansıyacaktır ve haliyle en çok etkilenen halka olacaktır.

Sonuç olarak 1 varil ham petrolden neler üretilmektedir ve 1 varil ham petrolün enerji değer zincirinin hangi halkasına ne kadar katma değer eklemektedir? Doğaldır ki petrolün kimyasal özelliğine bağlı olarak değişmekle birlikte 1 varil petrolden ortalama %3 asfalt, %4 sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG), %10 uçak yakıtı, %23 mazot ve kalorifer yakıtı, %47 benzin ve %18 yan ürün elde edilmektedir. Bu ürünlerden ise ortalama bir araba için 450 km gidebilecek yeterli benzin, büyük bir kamyonu 65 km götürecek mazot, kalan kısmı ile 70 kWh elektrik, 1.8 kg kömür, 3.8 lt zift, 12 küçük mutfak tüpü dolduracak kadar propane, 0.95 lt motor yağı, 170 doğum günü mumu ya da 27 pastel kalem yapmaya yetecek parafin üretilebilmektedir. Bunlar üretildikten sonra geriye kalan petrokimyasallar ile 39 polyester tişört, 540 diş fırçası ve 1244 adet değişik plastik araç gereç üretilebilmektedir.